Kültür-Yaşam MANŞET

Geçmişten Günümüze Tirebolu’nun Merdivenli Sokakları

Giresun’un Tirebolu İlçesinde çok eski tarihlerde yapılmış ve günümüzde hala yerli yerinde olan dar ve kesme taştan yapılmış merdivenli sokaklar hayatlarına devam ediyor.

Onlar Tirebolu’da evlerin aralarında bulunan dar merdivenli sokaklar. Gazipaşa Caddesinin diğer ucunda bulunan Cintaşı Mahallesinin bir ucundan Yeniköy Mahallesinin diğer ucuna doğru gelindiğinde cadde boyunca sık sık  karşımıza çıkıyorlar. Her sokakta farklı bir geçmişin kokusu vardır  aslında.  Her bir sokak farklı bir yaşanmışlığın ve birçok aile hayatının geçmişini gözler önüne seriyor. Aynı zamanda farklı isimlerle yer alıyorlar. Genellikle numaralı isimlerle adlandırılmışlar ve yaşayan ailelerin evleri merdivenlere sağlı ve sollu olarak yapılmışlar.

“Yapılarını Anlamak için Mimari Tarihlerine Bakmak Gerekir”

Merdivenli sokakların sayısı ve yapılış tarihleri ile ilgili kesin bir bilgi yok. Fakat 1974 yılından önce de merdivenli sokakların olduğu söyleniyor. Çünkü; 1974 yılında Süleyman Demirel döneminde Tirebolu’da denize dolgu yapılarak ilçe genişletilmiş. Bugün ki Gazipaşa Caddesinin eski İstanbul yolu olduğu ve  karayolu ile otogarın olduğu yerlerin tamamen deniz olduğu söyleniyor. Yani  asıl Tirebolu’nun Çatal Çeşmesinden Yeniköy mahallesine kadar olduğu ve ilçenin yaklaşık yüzde 40 eğime sahip olduğu ileri sürülüyor. Bu nedenden dolayı bu yokuşlara araba çıkamıyor çıkmak istese dahi arabanın geçebileceği genişlikte olmuyorlar. Tirebolu’nun düz olmaması ve fiziki yapısının geniş olmamasından dolayı sıkışık bir şekilde yapıldığı ifade ediliyor. Yani evler dağa yapılmışlar. İlerleyen zamanlarda ise insanların caddeye iniş ve çıkışlarında kolaylık sağlanması için merdivenler Tirebolu’dan çıkan kesme taş ile insanların imece usulü yardımlaşması ile yapılmış. İlçenin en tepesinde ise Ayana Dağı bulunuyor. Daha eski tarihler ele alındığında ise savaş dönemlerinde askeri malzemelerin dağın tepesinde olduğu ve evlerin sağlama alınmak için ise kayanın üzerine yapıldığı söyleniyor. Sokaklardaki evler ise merdivenlerin sağına ve soluna dizilmiş bir şekilde yer alıyor. Merdivenler takip edildiğinde her bir merdiven sizi farklı bir yere çıkarıyor. Aslında merdivenler vücudun anatomisi gibi işlev görüyor. Merdivenleri kılcal damar caddeyi ise ana damar olarak varsayarsak insanları caddeye bağlıyor. Merdivenli sokakların bağlandığı  bazı mahalleler olduğu ve bu mahallelerin insanlar birbirini kolaylıkla bulsun diye buluşma yeri olarak kullanıldığı söyleniyor. Günümüzde bu sokaklar hala varlığını devam ettiriyor fakat belediye tarafından restorasyon çalışması yapılanlar olmuş. Ancak 4 numaralı merdivenli sokak gibi doğallığı bozulmayan da var. Bu sokakta oturanlar merdivenlerin kesme taştan olduğunu söyleyerek çalışma yaptırmamışlar. Evlerini genel olarak 2 katlı veya tek katlı inşa edilmişler.

Merdivenli Sokaklarda Yaşam

Bu sokaklarda genellikle akrabaların birbirini kolladığı ve bir sokağa sadece bir ailenin yerleştiği gözlerden kaçmıyor. Merdivenin sağında anne solunda dayı arkasında hala ve buna benzer aile yapısı söz konusu. İnsanlar merdivenli sokaklar sayesinde birbirlerine bağlanmışlar. Bu nedenle de sıcak komşuluk ilişkileri olduğu belirtiliyor. Bir komşu hasta olduğunda diğer komşuların haberi olurmuş ve hasta olan ev sahibine yemek götürülürmüş. O dönemde düğün salonları olmadığı için düğünler sokaktaki en büyük evin kapıları sökülerek yapılırmış. Yapılan düğünler uzun sürer; kına gecesi ve hamam gecesi olur özel düğünde sadece akrabalar ve aile bulunurken genel düğünde diğer mahallelerdeki komşular da çağrılırmış. Düğün yapacak durumu olmayanlara araya girenler yardımcı olur hatta evi yoksa küçük bir boş araziye tek katlı ev dahi yapılırmış. Kar yağışı gibi hava şartlarının zorluğundan dolayı eski İstanbul yolu olan Gazipaşa Caddesinde kalan yolcu otobüslerindeki insanlara yine dar merdivenli sokaktaki hanelerdeki insanlar yardımcı olurlar ve genellikle kadınları evlere erkekleri camilere ve okullara alırlarmış. Duruma göre kimin evinde ne kadar boş yer varsa pay ederlermiş. Günümüzde bu sokaklarda hala oturan insanlar var ancak buradaki evlerde kalan insanlardan büyük şehirlere göç olmuş ancak mahalle değiştirmemişler. İnsanlar yaz aylarında evlerine gelirler ve gelenek bozulmasın diye 3-4 ay kadar kalıp daha sonra giderlermiş. Bu sokakta kimse evini satmaz maddi durumu iyi ise tadilat yaptırırmış. Daha sonra babamın veya dedemin evi var denilerek gelinir ve  anılar tazelenirmiş.